Tag Archives: Educational innovations

‘गणित सारथी’ फेलोशिप प्रदान समारंभ

IMG_0410

शुक्रवार, दिनांक २ सप्टेंबर रोजी कन्याशाळा सातारा येथे लेंड अ हँड इंडिया संस्थेच्या वतीने गणित शिक्षकांकरिता विशेष फेलोशिप प्रदान समारंभाचे आयोजन केले होते. गणित विषय अध्ययन अध्यापनाच्या नाविन्यपूर्ण व कल्पक पद्धतींचा प्रचार व प्रसार करण्यास प्रोत्साहन देणारी ‘गणित सारथी’ फेलोशिप सातारा जिल्ह्यातील ९ गणित शिक्षकांना प्रदान करण्यात आली आहे.

 

विद्यार्थ्यांना गणित विषयाबद्दल वाटणारी भीती ही अनेकदा त्या विषयाच्या अध्ययन अध्यापन पद्धतीमध्ये लपलेली असते. शिक्षकांचे गणित अध्यापन आनंदी व्हावे तसेच विद्यार्थ्यांना गणित विषय शिकताना दडपण येऊ नये या उद्देशाने लेंड अ हँड इंडिया (लाही) संस्थेने सातारा जिल्ह्यातील ११ तालुक्यांतून ५५ शिक्षकांसाठी ‘सहज सोप्पे गणित अध्यापन’ प्रकल्प हाती घेतला. गणित विषय आनंददायी, अर्थपूर्ण आणि विद्यार्थ्यांच्या समजून घेण्याच्या पद्धतीला अनुकूल व्हावा हा या प्रकल्पाचा उद्देश होता. यामध्ये महिन्याच्या अंतराने सलग चार कार्यशाळा ५५ गणित शिक्षकांसाठी घेण्यात आल्या. चार कार्यशाळा पूर्ण केल्यावर सहभागी शिक्षकांना गणित विषयाच्या अध्यापनाचा जिल्ह्यातील सर्वच शिक्षकांना व विद्यार्थ्यांना उपयोग व्हावा या उद्देशाने ५५ शिक्षकांमधून ९ शिक्षकांची ऐच्छिक तत्वावर निवड करण्यात आली. या एक वर्षात प्रत्येक गणित सारथी शाळेमध्ये गणित उपक्रम करेल व निवडक पाच शिक्षकांना साधे सोप्पे गणित अध्यापन या विषयावर प्रशिक्षण देईल व शाळेतील गणितात चांगली कामगिरी करणाऱ्या तसेच ज्यांची गणितातील गती कमी आहे अशा पाच विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करेल.

IMG_0336

स्वागत गीताने पाहुण्यांचे स्वागत झाल्यावर संस्थेच्या कार्यकारी संचालिका सौ. सुनंदा माने यांनी सर्वप्रथम लेंड अ हँड  इंडिया या संस्थेचे कार्य व गणित सारथी फेलोशिप देण्यामागचा उद्देश स्पष्ट केला. त्यानंतर ‘एका कल्पनेची शक्ती’ या विषयावर त्यांनी उपस्थित शिक्षकांचे मार्गदर्शन केले. तसेच नियोजन आणि एक दृढनिश्चय आणि त्यासाठी झोकून देण्याची तयारी असेल तर आपण साम्राज्य उभे करू शकतो असे सांगून त्यांनी सुरुवात केली. १३ वर्षांपूर्वी लेंड अ हँड इंडियाचा प्रवास अशाच एका संकल्पनेने झाला; गुणात्मक माध्यामिक शिक्षण. कोणताही प्रकल्प उभा करायचा असेल तर किती खोलात जाऊन विचार करावा लागतो हे त्यांनी उदाहरण देऊन स्पष्ट केले. पहिली सात वर्षे कष्ट केल्यानंतर हळूहळू लेंड अ हँड इंडिया संस्था नावारूपाला येऊ लागली आणि आज देशाच्या ८ राज्यांमध्ये त्याचे अस्तित्व दिसून येते.

भारतीय प्राचीन विद्येचे अभ्यासक आणि मुलांचा कलागुण व सर्वांगीण विकास या विषयांवर कार्यरत असलेले श्री. भालचंद्र पुरंदरे हे कार्यक्रमाचे प्रमुख पाहुणे होते. ‘चाणक्य – एका शिक्षकाचे चरित्र’ या विषयावर ते बोलत होते. ‘आजच्या जगात शिक्षणाचा उद्देश कुठेतरी हरवला आहे. झपाट्याने वाढणारे तंत्रज्ञान आणि ढासळणारे तत्त्वज्ञान या दोन्हींची सांगड घातल्यास माणसाला दिशा आणि सुख मिळू शकते. अशा या जगात शिक्षIMG_0348क त्याचे सामर्थ्य हरवून हतबल होतो. ‘मी एकटा काय करू शकेन? जग बदलण्याचे सामर्थ्य माझ्यात आहे का? असे प्रश्न त्याला भेडसावत राहतात. या प्रश्नांची उत्तरे पाहण्यासाठी इतिहास चाळला तर डोळ्यांपुढे येणारे पहिले नाव म्हणजे विष्णुगुप्त अर्थात ‘चाणक्य’. इतिहासातील सर्वात रक्तरंजित काळात भारताला सावरणारा एक शिक्षक होता. केवळ ज्ञान आणि निष्ठेच्या जोरावर आपल्याला एक नव्हे तर तीन श्रेष्ठ सम्राट; सम्राट अशोक, चंद्रगुप्त मौर्य आणि बिंदुसार; बहाल करणारा एक शिक्षक होता.’ ‘शिक्षक सामान्य नसतो. निर्माण आणि प्रयोग हे त्याच्या मांडीवर खेळतात’. या शब्दात पुरंदरे सरांनी उपस्थित शिक्षकांना स्वतःचे सामर्थ्य आणि महत्व पटवून दिले. १९९१ साली प्रसारित मालिका ‘चाणक्य’ मधील ठराविक चित्रफिती सादर करून त्यांनी त्यांच्या व्याख्यानाला दुजोरा दिला. उपस्थित शिक्षकांनी त्यांच्या व्याख्यानाचे टाळ्यांच्या कडकडाटात स्वागत केले.

यानंतर सातारा शिक्षण विभाग मार्फत उपस्थित असलेल्या श्री. महामुनी, उप-शिक्षणाधिकारी, सातारा यांनी त्यांचे मनोगत व्यक्त केले. ‘शिक्षकाला विद्यार्थ्याप्रती आपुलकी असेल तरच आपले सेवाव्रत पूर्ण होऊ शकते.’ लाहीच्या या नाविन्यपूर्ण उपक्रमाचे कौतक करत असताना ते म्हणाले, “लेंड अ हँड इंडिया संस्थेने त्यांच्या नावाप्रमाणेच आपल्याला मदतीचा हात देऊ केला आहे. त्यांनी हे ज्ञान आपल्याला उधारीवर दिले आहे. त्यांची परतफेड करायची असले तर आपल्यापाशी संकलित झालेले हे ज्ञान शक्य तितक्या लोकांपर्यंत पोचवणे ही आपली जबाबदारी आहे.” त्यांच्या सहज सोप्या भाषेतून महामुनी यांनी शिक्षकांना फेलोशिपचे महत्व अगदी थोडक्यात पटवून दिले.

 

‘स्वधा’ – एक मुक्त निसर्गशाळा

लेंड-अ-हँड इंडिया द्वारे सुरु करण्यात आलेल्या शिक्षण मंथन कार्यक्रमाची आठवी बैठक दिनांक २८ जानेवारी २०१६ रोजी आयोजित करण्यात आली होती. याकरिता प्रमुख वक्ते म्हणून पुण्यातील ‘स्वधा – अ स्टायनर्स स्कूल’ ह्या शाळेच्या संस्थापिका आणि मुख्याध्यापिका सौ. शेफाली कोस्टा ह्यांना आमंत्रित करण्यात आले होते. ऑस्ट्रीयन विचारवंत आणि तत्त्वज्ञ डॉ. रुडॉल्फ स्टायनर यांच्या तत्त्वज्ञानावर आधारित शाळा त्यांनी २०१२ मध्ये पुण्यात सुरु केली.P1120594.JPG

सौ. शेफाली कोस्टा यांनी संस्कृत वेदांत ह्या विषयात पुणे विद्यापीठातून पदव्युत्तर शिक्षण घेतले आहे. पदव्युत्तर शिक्षण घेत असतानाच प्रत्येक वेळी भारतीय शिक्षणाचा पौराणिक वारशाचा खजाना त्यांना मिळत गेला. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर त्या कॉर्पोरेट क्षेत्रात काम करू लागल्या. परंतु पदव्युत्तर शिक्षण घेत असताना मिळालेला व समजलेला भारतीय शिक्षणाचा पौराणिक वारसा त्यांना शांत बसू देत नव्हता. Continue reading ‘स्वधा’ – एक मुक्त निसर्गशाळा

ज्ञानरचनावाद व कृती आधारीत शिक्षण – केंजळ तालुक्यातील जिल्हा परिषद शाळेतील प्रयोग

IMG_1177.JPGलेंड-अ-हँड इंडिया द्वारे सुरु करण्यात आलेल्या शिक्षण मंथन कार्यक्रमाची सातवी बैठक दिनांक २३ डिसेंबर २०१५ रोजी आयोजित करण्यात आली होती. याकरिता प्रमुख वक्ते म्हणून भोर जिल्ह्यातील केंजळ या गावातील जिल्हा परिषद शाळेचे मुख्याध्यापक श्री. जे. के. पाटील यांना आमंत्रित करण्यात आले होते. जिल्हा परिषदेतील या शाळेमध्ये प्रायोगिक तत्वावर ज्ञानरचनावाद आणि कृती आधारित शैक्षणिक उपक्रमांवर भर देऊन सदर उपक्रम राबवण्यासाठी पाटील सरांनी प्रयत्न केले आहेत. सदर शाळेतील अनुभवावरून पुढे भोर तालुक्यातील इतर ३० शाळांमध्ये हा पॅटर्न यशस्वीपणे राबविण्यात आला व आता हा कृती आधारित शिक्षणाचा प्रयोग संपूर्ण राज्यात गिरवण्यास सुरुवात झाली आहे. सदर उपक्रमाकरता निवृत्त शिक्षण अधिकारी श्री. प्रकाश परब यांचे मार्गदर्शन लाभले आहे. Continue reading ज्ञानरचनावाद व कृती आधारीत शिक्षण – केंजळ तालुक्यातील जिल्हा परिषद शाळेतील प्रयोग

संतुलन संस्थेची पाषाणशाळा

लेंड-अ-हँड इंडिया द्वारे सुरु करण्यात आलेल्या शिक्षण मंथन कार्यक्रमाची पाचवी बैठक दिनांक २९ ऑक्टोबर २०१५ रोजी आयोजित करण्यात आली होती. प्रमुख पाहुणे म्हणून संतुलन संस्थेचे संस्थापक मा. श्री. बस्तू रेगे यांना आमंत्रित करण्यात आले होते.

Shikshan Manthan_29-10-2015
Mr Rege talks about Santulan

श्री. बस्तू रेगे यांचे प्राथमिक शिक्षण महाराष्ट्रात, महाविद्यालयीन शिक्षण गोव्यात तर पदव्युत्तर शिक्षण कर्नाटक येथे झाले. पदव्युत्तर शिक्षणानंतर पुण्यात येऊन त्यांनी कायद्याचे शिक्षण घेतले. पुण्यामध्ये येण्याची प्रेरणा त्यांना आण्णा हजारे यांच्या भ्रष्टाचार विरोधी आंदोलन व मेघा पाटकर यांच्या नर्मदा बचाव आंदोलनामुळे मिळाली असे ते सांगतात. Continue reading संतुलन संस्थेची पाषाणशाळा

पुनरुत्थान समरसता गुरुकुलम” : गुरुकुलम पद्धतीवर आधारित शिक्षण – डॉ. गिरीश प्रभुणे

लेंड-अ-हँड इंडिया द्वारे सुरु करण्यात आलेल्या शिक्षण मंथन कार्यक्रमाची चौथी बैठक दिनांक २४ सप्टेंबर २०१५ रोजी आयोजित करण्यात आली होती. प्रमुख पाहुणे म्हणून मा. डॉ. श्री. गिरीश प्रभुणे यांना आमंत्रित करण्यात आले होते.

डॉ. गिरीश प्रभुणे
डॉ. गिरीश प्रभुणे

लहानपणापासूनच राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे कार्य करणारे व कार्यकर्ते असणारे श्री. प्रभुणे सर संघाचाच एक भाग असलेल्या ग्रामायण या संस्थेमध्ये १५ वर्ष कार्यरत होते. ह्या कार्यादरम्यानच त्यांचा फासे-पारधी, कोल्हाटी, डोंबारी, लमाण, नंदीवाले, मरीआईवाले, गोंधळी, वासुदेव इ. समाजाच्या लोकांशी संपर्क आला. परंपरागत अंगभूत कला अवगत असलेले हे लोक शिक्षणापासून मात्र वंचित आहेत असे लक्षात आल्यावर त्यांच्या या कलागुणांसोबतच शिक्षण देखील द्यायची गरज लक्षात आली. त्यांच्यासाठी विविध प्रकारचे शैक्षणिक प्रकल्प राबवले गेले. काही वर्षांनी जेव्हा ह्या प्रकल्पांचा आढावा घेतला गेला तेव्हा लक्षात आलं की मुलांना शिक्षण देऊनही मुलं बेरोजगार आहेत. शिक्षणामुळे त्यांच्यातले नैसर्गिक ज्ञान जसे की, औषधी वनस्पतीची नाव व उपयोग इ. ज्ञान मात्र ते विसरलेत. Continue reading पुनरुत्थान समरसता गुरुकुलम” : गुरुकुलम पद्धतीवर आधारित शिक्षण – डॉ. गिरीश प्रभुणे

“रचनावाद” आधारित प्राथमिक शिक्षणाचे प्रयोग – प्रतिभा भराडे

शिक्षण मंथन”ची तिसरी बैठक गुरुवार, दिनांक २७ ऑगस्ट २०१५ रोजी आयोजित करण्यात आली होती.

ऑगस्ट महिन्याचे “शिक्षण मंथन”, श्रीमती. प्रतिभा भराडे यांच्याद्वारे झाले.

Guest Speaker Pratibha Bharade alongwith Sandeep of LAHI
Guest Speaker Pratibha Bharade alongwith Sandeep of LAHI

शिक्षण क्षेत्रात विविध प्रकारे कार्यरत असणार्‍या अनेक शाळा, संस्थांचे प्रतिनिधी सदर बैठकीला उपस्थित होते. महत्वपूर्ण मुद्द्यांवर चर्चा, प्रश्नोत्तरे, अनुभवांचे आदान-प्रदान झाले. बैठकीत झालेल्या एकूण चर्चेचा गोषवारा थोडक्यात पुढे देत आहे :-

प्रतिभा भराडे सातारा जिल्ह्यातल्या कुमठे विभागाच्या (-सज्जनगडाच्या पायथ्याचा परिसर) शिक्षण विस्तार अधिकारी आहेत. आधी सहा वर्षे शिक्षक म्हणून काम केल्यावर भराडे यांनी प्रशासकीय कार्यभार स्विकारला होता.

सगळी मुलं शाळेत आली पाहिजेत, ती शाळेत टिकली पाहिजेत, त्यांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षण मिळालं पाहिजे यासाठी शिक्षण विस्तार अधिकारी प्रतिभा भराडे झपाटल्यागत काम करत आहेत. सरकारी चौकटीत राहून चौकटीबाहेरचं काम कसं करता येईल, हे दाखवताना बीटमधल्या ४० पैकी ४० शाळांमधल्या मुलांच्या मनात त्यांनी घर केलंय.

शैला दाभोळकर यांच्या सहाय्याने त्यांनी त्यांनी तब्बल ३६ शाळांमध्ये सेंद्रिय परसबागेची संकल्पना राबवून कुपोषणावर मात केली.

https://www.youtube.com/watch?v=LEE-XhWSlAk Continue reading “रचनावाद” आधारित प्राथमिक शिक्षणाचे प्रयोग – प्रतिभा भराडे

३६५ दिवसांची शाळा

Guest Speaker sharing his experiences with the participants
Mr Dattatraya Sakat shares his innovations with the audience

शिक्षण मंथन”ची दुसरी बैठक गुरुवार, दिनांक २३ जुलै २०१५ रोजी आयोजित करण्यात आली होती.

पुणे जिल्ह्यातील शिरूर तालुक्यातील कर्डेलवाडी येथील जिल्हापरिषदेची शाळा ३६५ दिवस चालू असते!!!!! आणि हो ही निवासी अथवा आश्रम शाळा नाही. तरीदेखील तेथील विद्यार्थी-विद्यार्थिनी वर्षभर शाळेत येतात. सदर शाळा ISO प्रमाणित आहे!! मुख्याध्यापक श्री. दत्तात्रय रा. सकट आणि त्यांच्या शिक्षिका पत्नी श्रीमती बेबीनंदा सकट, हे समर्पित जोडपे ही शाळा चालवितात.

जुलै महिन्याचे “शिक्षण मंथन”, श्री. दत्तात्रय रा. सकट यांच्याद्वारे झाले.

शिक्षण क्षेत्रात विविध प्रकारे कार्यरत असणार्‍या अनेक संस्थांचे प्रतिनिधी सदर बैठकीला उपस्थित होते. महत्वपूर्ण मुद्द्यांवर चर्चा, प्रश्नोत्तरे, अनुभवांचे आदान-प्रदान झाले. बैठकीत झालेल्या एकूण चर्चेचा गोषवारा थोडक्यात पुढे देत आहे :-

शिक्षणाची कोणतीही पार्श्वभूमी नसलेल्या कुटुंबात दत्तात्रय रा. सकट यांचा जन्म झाला. आत्यंतिक गरिबीत बालपण गेले. पण महात्मा फुले, डॉ. आंबेडकर यांच्या प्रभावाने शिक्षण पूर्ण केले. पुढे शिक्षकी पेशा स्विकारला. पत्नीदेखील शिक्षिकाच. Continue reading ३६५ दिवसांची शाळा